روایت یک جلسه مشاوره پرسش و پاسخ با یک کارآفرین جوان از همدان
توضیحات
از راهاندازی یک کارگاه تا ساخت یک کسبوکار سودآور
امروز در جلسه مشاوره میزبان یک کارآفرین جوان از همدان بودم؛ فردی فعال، خلاق و باانگیزه که تجربه فعالیت در حوزه دربهای ضدسرقت را داشت و همچنان بخشی از فعالیت قبلی خود را حفظ کرده بود.
او مدتی بود که وارد حوزه صنایع غذایی شده و کارگاهی برای بستهبندی و سورتینگ محصولات غذایی راهاندازی کرده بود. هدفش این بود که محصولاتی مانند گردو و سایر مواد غذایی را تأمین کند، پس از سورتینگ و بستهبندی به شرکتهای بزرگ صنایع غذایی مانند کاله و رامک عرضه کند.
در مسیر راهاندازی نیز با موضوعاتی مانند ثبت برند، اخذ پروانه بهرهبرداری و مسائل اجرایی مواجه شده بود.
در ابتدای جلسه به ایشان گفتم که قرار نیست صرفاً درباره خوب یا بد بودن ایده صحبت کنیم. میخواهیم ببینیم این کسبوکار از نظر اقتصادی، مدیریتی و عملیاتی چقدر قابلیت موفقیت دارد.
گفتوگو را آغاز کردیم.
بخش اول: آیا پشتکار همیشه به معنای ادامه دادن است؟
مشاور: اگر بخواهید وضعیت فعلی کسبوکارتان را توصیف کنید، مهمترین چالشی که با آن مواجه هستید چیست؟
کارآفرین: برای راهاندازی این کارگاه زمان و انرژی گذاشتهام. در مسیر ثبت برند و اخذ مجوزها هم با مشکلاتی مواجه شدهام و هنوز مسیر آنطور که انتظار داشتم پیش نرفته است.
مشاور: اگر امروز مشخص شود که مدل فعلی کسبوکار از نظر اقتصادی مناسب نیست، آیا حاضرید آن را تغییر دهید؟
کارآفرین: من روحیه تلاش و مقاومت دارم و معتقدم نباید بهراحتی عقبنشینی کرد.
مشاور: کاملاً موافقم که کارآفرین باید مقاوم باشد؛ اما اجازه بدهید یک تفاوت مهم را بررسی کنیم. آیا مقاومت در برابر مشکلات با اصرار بر یک تصمیم اشتباه یکسان است؟
کارآفرین: طبیعتاً باید بتوانیم مشکلات را مدیریت کنیم.
مشاور: دقیقاً. اما گاهی مشکل با تلاش بیشتر حل نمیشود؛ بلکه به تغییر مسیر نیاز دارد.
فرض کنید در جادهای حرکت میکنید و ناگهان سیل بزرگی مسیر را مسدود میکند. آیا باید به حرکت ادامه دهید تا ثابت کنید آدم مقاومی هستید؟ یا باید مسیر را تغییر دهید؟
در مدیریت هم همینطور است. ما باید به هدف متعهد باشیم، نه لزوماً به روشی که انتخاب کردهایم.
آموزش مدیریتی
این موضوع را با مفهوم «فیل سفید» توضیح دادم.
فیل سفید در ادبیات مدیریت به پروژه یا داراییای اشاره دارد که هزینه نگهداری و ادامه آن بالاست، اما منفعت اقتصادی متناسبی ایجاد نمیکند.
یکی از خطاهای رایج کارآفرینان این است که چون قبلاً برای یک پروژه هزینه کردهاند، حاضر نیستند آن را متوقف یا اصلاح کنند.
درحالیکه هزینههای گذشته نباید بهتنهایی مبنای تصمیمهای آینده باشند.
راهکار: پیش از سرمایهگذاری جدید، باید یک ارزیابی مستقل اقتصادی انجام شود و مشخص شود ادامه پروژه، اصلاح آن یا تغییر مدل کسبوکار کدامیک منطقیتر است.
بخش دوم: آیا توانمندیهای کارآفرین با نیازهای کسبوکار تناسب دارد؟
مشاور: شما در حوزه دربهای ضدسرقت فعالیت داشتهاید. چقدر با صنعت مواد غذایی و فرآیندهای آن آشنا هستید؟
کارآفرین: تجربه قبلی من بیشتر در حوزه دربهای ضدسرقت بوده و در فعالیت جدید وارد حوزه بستهبندی و سورتینگ محصولات غذایی شدهام.
مشاور: برای مدیریت این کارگاه، چه تخصصهایی در اختیار دارید؟ آیا در حوزه تولید، کنترل کیفیت، تأمین مواد اولیه و فروش سازمانی نیروی متخصص دارید؟در این قسمت، موضوع را از یک ایده تجاری به سطح آمادگی مدیریتی فرد و مجموعه منتقل کردیم. توضیح دادم که داشتن یک کارگاه به معنای داشتن یک کسبوکار آماده توسعه نیست.
برای اداره یک مجموعه حرفهای باید ده حوزه را بررسی کرد:
۱. تخصص فرد در صنعت موردنظر
۲. شناخت فرآیندهای عملیاتی
۳. وضعیت منابع انسانی و نیروهای متخصص
۴. دانش مدیریت و توان راهبری مجموعه
۵. میزان سرمایه و نقدینگی
۶. تجربههای قبلی و قابلیت استفاده از آنها
۷. شناخت ویژگیهای فردی و تأثیر تجربیات گذشته بر تصمیمگیری
۸. توان حل مسئله و تصمیمگیری در شرایط دشوار
۹. ظرفیت یادگیری و توسعه فردی
۱۰. آمادگی برای پذیرش تغییر و استفاده از متخصصان و مشاوران
آموزش مدیریتی
کارآفرین موفق قرار نیست همه کارها را خودش انجام دهد یا در همه حوزهها متخصص باشد. اما باید بداند چه چیزی را نمیداند، چه تخصصی نیاز دارد و چگونه افراد مناسب را در کنار خود قرار دهد.
راهکار: پیش از توسعه کارگاه، باید شکاف تخصصی مجموعه شناسایی و برای تأمین دانش فنی، مدیریت عملیات، امور مالی و کنترل کیفیت برنامهریزی شود.
بخش سوم: آیا تجربه قبلی میتواند به موفقیت کسبوکار جدید کمک کند؟
مشاور: در فعالیت قبلی خود در حوزه دربهای ضدسرقت، بیشتر درگیر چه بخشهایی بودید؟ فروش، تأمین، تولید یا ارتباط با مشتری؟
در این بخش درباره سوابق قبلی ایشان گفتوگو کردیم تا ظرفیتهای قابل انتقال شناسایی شود.
توضیح دادم که تغییر صنعت به معنای کنار گذاشتن تمام تجربیات گذشته نیست.
مشاور: به نظر شما کدام مهارتهای کسبوکار قبلی میتوانند در فعالیت جدید به شما کمک کنند؟
این سؤال برای رسیدن به یک موضوع مهم مطرح شد: ممکن است فرد در صنعت جدید هنوز تخصص کافی نداشته باشد، اما در فروش، مذاکره، ارتباط با مشتری و مدیریت تأمین تجربه ارزشمندی داشته باشد.
آموزش مدیریتی
تجربه قبلی یک دارایی است، اما باید آن را تحلیل کرد.
موفقیت در یک صنعت لزوماً به معنای موفقیت در صنعت دیگر نیست. باید مهارتهای قابل انتقال را از دانش تخصصی موردنیاز صنعت جدید تفکیک کنیم.
راهکار: تجربیات کسبوکار قبلی شناسایی و در بخشهایی مانند مذاکره با مشتریان، توسعه بازار، مدیریت فروش و تأمین به کار گرفته شود؛ در مقابل، دانش تخصصی صنایع غذایی از طریق افراد متخصص تأمین شود.
بخش چهارم: آیا برای فعالیت در صنایع غذایی حتماً باید مالک تمام تجهیزات باشیم؟
مشاور: آیا برای اینکه بتوانید محصولی با کیفیت مناسب به شرکتهای بزرگ عرضه کنید، حتماً باید تمام خطوط تولید و بستهبندی متعلق به خودتان باشد؟
کارآفرین: در حال حاضر برای راهاندازی این فعالیت، کارگاه بستهبندی و سورتینگ ایجاد کردهام.
مشاور: آیا ظرفیت سایر کارگاهها و کارخانههایی که تجهیزات و امکانات آماده دارند بررسی شده است؟
در این قسمت درباره یک مدل اقتصادی جایگزین صحبت کردیم: تولید بدون کارخانه.
توضیح دادم که گاهی کارآفرین بهجای سرمایهگذاری سنگین در خرید تجهیزات، میتواند از ظرفیت عملیاتی مجموعههای دیگر استفاده کند.
برای مثال، ممکن است کارخانهای دارای خط بستهبندی و ظرفیت خالی باشد. کارآفرین میتواند با توافق و قرارداد مشخص، عملیات موردنیاز را به آن مجموعه واگذار کند.
در این شرایط، تمرکز اصلی او میتواند بر تأمین مواد اولیه، بازاریابی، توسعه مشتریان، مدیریت کیفیت و فروش باشد.
آموزش مدیریتی
مالکیت تجهیزات همیشه به معنای داشتن مزیت رقابتی نیست.
گاهی دسترسی به ظرفیت تولید دیگران، با هزینه کمتر و سرعت بیشتر، اقتصادیتر از خرید تجهیزات جدید است.
البته در این مدل باید مسئولیت کیفیت، زمان تحویل، هزینه خدمات، ضایعات، محرمانگی و شرایط تسویه در قرارداد مشخص شود.
راهکار: مدل تولید بدون کارخانه و برونسپاری بخشی از عملیات، در کنار مدل فعلی کارگاه، از نظر اقتصادی مقایسه شود. تصمیم نهایی بر اساس هزینه واقعی و کیفیت قابل کنترل گرفته شود.
بخش پنجم: آیا سود هر کیلوگرم محصول واقعاً ۶۰ هزار تومان است؟
اینجا به یکی از مهمترین مباحث اقتصادی جلسه رسیدیم.
مشاور: از فروش هر کیلوگرم گردو چه میزان سود در نظر گرفتهاید؟
کارآفرین: حدود ۶۰ هزار تومان.
مشاور: این عدد را چگونه محاسبه کردهاید؟ آیا تمام هزینههای خرید، حمل، سورتینگ، بستهبندی، نیروی انسانی و ضایعات را از آن کم کردهاید؟
در این قسمت توضیح دادم که باید تفاوت میان اختلاف قیمت خرید و فروش، سود ناخالص و سود واقعی را بدانیم.
مشاور: آیا هزینه افت وزنی و محصولاتی که در فرآیند سورتینگ قابل عرضه نیستند نیز محاسبه شدهاند؟
این موارد اهمیت زیادی دارند؛ زیرا در فعالیتهای مرتبط با مواد غذایی، ضایعات و افت محصول میتوانند بخش مهمی از حاشیه سود را از بین ببرند.
مشاور: برآورد شما برای پوشش هزینههای مجموعه چقدر است؟
کارآفرین: برآورد اولیه من این است که باید حداقل ۸ تن محصول به فروش برسانم.
مشاور: بسیار خوب؛ اما باید بدانیم این ۸ تن بر اساس چه محاسبهای به دست آمده است. آیا هزینههای ثابت و متغیر را تفکیک کردهاید؟
آموزش مدیریتی
فرض کنید حاشیه مشارکت واقعی هر کیلوگرم محصول، پس از کسر هزینههای متغیر، ۶۰ هزار تومان باشد.
اگر هزینههای ثابت ماهانه ۴۸۰ میلیون تومان باشد:
نقطه سربهسر برابر با ۸ تن در ماه خواهد بود.
اما اگر ۶۰ هزار تومان فقط اختلاف قیمت خرید و فروش باشد و هزینههای متغیر هنوز از آن کسر نشده باشند، این محاسبه اعتبار ندارد.
هزینههایی که باید بررسی شوند عبارتاند از:
- خرید مواد اولیه و حملونقل
- سورتینگ و فرآوری
- بستهبندی
- حقوق و دستمزد
- انرژی و استهلاک
- ضایعات و افت وزنی
- انبارداری و توزیع
- هزینههای مالی و سرمایه در گردش
راهکار: برای هر محصول یک برگه محاسبات بهای تمامشده تهیه شود. سپس نقطه سربهسر بر اساس حاشیه مشارکت واقعی محاسبه و با ظرفیت عملیاتی کارگاه مقایسه شود.





