توسعه اقتصادی از پشت میز آغاز نمیشود؛ از دل مزرعه، کارخانه و گفتوگوی مستقیم با تولیدکنندگان شکل میگیرد.
در ادامه بازدیدهای میدانی از ظرفیتهای تولیدی کشور، امروز برنامهای فشرده در استان زنجان برگزار شد؛ برنامهای که هدف آن صرفاً بازدید از چند واحد تولیدی نبود، بلکه مطالعه یک زنجیره ارزش کامل و بررسی فرصتهای خلق ثروت در یکی از استانهای دارای مزیتهای رقابتی کشور بود.
این برنامه با حضور در شهرک صنعتی شهرستان طارم آغاز شد. در این بازدید، وضعیت واحدهای تولیدی، ظرفیتهای صنعتی منطقه، چالشهای توسعه و فرصتهای سرمایهگذاری مورد بررسی قرار گرفت.
در ادامه، نشست تخصصی با رئیس صندوق کارآفرینی امید استان زنجان برگزار شد. محور اصلی این گفتوگو، طراحی و تقویت زنجیره ارزش صنایع دارای مزیت رقابتی استان و نقش ابزارهای نوین تأمین مالی در توسعه بنگاههای کوچک و متوسط بود.
در این جلسه تأکید شد که تأمین مالی، زمانی اثربخش خواهد بود که در خدمت تکمیل زنجیره ارزش قرار گیرد؛ زیرا تزریق سرمایه به حلقهای که ارتباط مؤثری با سایر بخشهای زنجیره ندارد، معمولاً به رشد پایدار منجر نمیشود.
یکی دیگر از بخشهای این بازدید، حضور در کارخانه اتم گاز و گفتوگو با مدیران این مجموعه صنعتی بود. در این نشست، موضوعاتی همچون توسعه بازار، افزایش بهرهوری، ظرفیتهای نوآوری، مدلهای جدید درآمدی، مدیریت رشد و مسیرهای توسعه صنعتی مورد بررسی قرار گرفت.
اما بخش متفاوت این سفر، حضور در مزارع زیتون طارم بود؛ جایی که مفهوم واقعی «زنجیره ارزش» بیش از هر جای دیگری خود را نشان میدهد.
بسیاری تصور میکنند ارزش اقتصادی زیتون تنها در برداشت محصول خلاصه میشود، در حالی که ارزش واقعی زمانی ایجاد میشود که همه حلقههای زنجیره به یکدیگر متصل شوند.
زنجیره ارزش زیتون تنها شامل کشاورزی نیست؛ بلکه مجموعهای از فعالیتهای بههمپیوسته است:
- تولید نهال و توسعه باغات
- آموزش و ارتقای بهرهوری کشاورزان
- برداشت علمی و کاهش ضایعات
- فرآوری و تولید محصولات متنوع مانند روغن زیتون، زیتون فرآوریشده، محصولات آرایشی و بهداشتی، مکملهای غذایی و فرآوردههای جانبی
- طراحی برند و بستهبندی رقابتی
- توسعه بازارهای داخلی و صادراتی
- گردشگری کشاورزی و تجربهمحور
و در نهایت، بازیافت پسماندها و تبدیل آنها به محصولات دارای ارزش اقتصادی.
این همان نقطهای است که توسعه اتفاق میافتد؛ نه در افزایش تولید، بلکه در افزایش ارزش افزوده.
یکی از مهمترین نکاتی که در این بازدید بار دیگر مورد تأکید قرار گرفت، این بود که بسیاری از استانهای کشور از کمبود منابع رنج نمیبرند؛ بلکه از فقدان نگاه زنجیرهای آسیب میبینند.
زمانی که هر بخش، مستقل از بخش دیگر تصمیمگیری کند، سود اصلی نصیب واسطهها خواهد شد. اما اگر کشاورز، صنعت، خدمات مالی، فناوری، برندینگ، صادرات و بازار در قالب یک اکوسیستم واحد فعالیت کنند، ارزش خلقشده چندین برابر خواهد شد.
تجربه کشورهای موفق نیز همین موضوع را اثبات میکند؛ ثروت از فروش مواد اولیه ایجاد نمیشود، بلکه از مدیریت زنجیره ارزش به دست میآید.
پیام این بازدید برای مدیران و سیاستگذاران روشن است:
اگر به دنبال توسعه واقعی هستیم، باید نگاه خود را از «حمایت از یک واحد تولیدی» به «توسعه یک زنجیره ارزش کامل» تغییر دهیم. حمایت از یک کارخانه، یک باغ یا یک کارگاه بهتنهایی کافی نیست؛ آنچه اقتصاد را متحول میکند، اتصال هوشمندانه همه حلقههای تولید، تأمین مالی، فرآوری، نوآوری، برند، بازار و صادرات است.
توسعه پایدار، زمانی شکل میگیرد که هر حلقه، ارزش حلقه بعدی را افزایش دهد و همه بازیگران یک اکوسیستم اقتصادی، به جای رقابتهای جزیرهای، در خلق ارزش مشترک مشارکت کنند.
این بازدید، بیش از آنکه یک برنامه میدانی باشد، یادآور یک اصل مهم در مدیریت کسبوکار و توسعه اقتصادی بود:
کشورها با منابع طبیعی ثروتمند نمیشوند؛ با مدیریت هوشمند زنجیرههای ارزش ثروتمند میشوند.
